Рубрика: Հայոց լեզու, Գրականություն

Ստեղծագործում եմ

Իմ անհատական նախագիծը

Ես կուզեի

Ես կուզեի ցավս կիսել հենց քեզ հետ, կուզեի երբեք չզգաս այն, ինչ հիմա՝ ես։ Զգում եմ կարոտ . ուզում եմ ցրվել, որ չզգամ պակասդ, զինվո՛ր իմ տղա։ Շուտ վերադարձի՛ր , որդի ՛ իմ հպարտ, ջարդի՛ր թշնամուն, եղի՛ր միշտ ամուր, բայց մի՛ թող մենակ ինձ կռվից հետո։ Կարոտդ խեղդում է, սիրտս տրաքեց ցավի գոչյունից, աչքս կարմրեց տխրության արցունքից, իսկ ես մոլորված , ձայնս բարձրացրած, անունդ տալով վազում եմ արագ փողոցներով մութ։ Ետ արի՜ , խնդրում եմ , իմ միա՛կ հարազատ, առանց քեզ կյանքն ինձ համար ` դառնացած, թախծալի ու վիշտով պատված։ Սպասելու եմ քեզ, ինչ էլ որ լինի, տե՛ր Աստված, օգնիր որդուս տրտմացած , թո՛ղ ետ գա ինձ մոտ` իր կարոտցած, մելամաղձոտ մոր մոտ։

Սպիտակ պատ

Գտել եմ սենյակ ու մի սպիտակ պատ, նստել պատի մոտ՝ մտքերով պատված:

Պատն էր ինձ միայն հոգեհարազատ ինքն էր հասկանում ցավս դառնացած:

Հասկացա, որ ինքն է այն պատը միայն, ով օգնում է ինձ ճիշտ լուծման համար:

Այդ պատը կարծես թվում է հարազատ, հասկանում, ցավս կիսում իմ հետ այն և չի թողնում ինձ մենակ նեղված ժամանակ:

Միակ ընկերս դու ես սպիտակ պատ, ես քո հետ կիսում եմ նեղ օրերս վատ:

Սիրում եմ քեզ շատ, երբ հասկանում ես ինձ անկասկած,

Չթողնես ինձ մենակ, իմ միակ հարազատ:

Իմ հուշերը

Ես շատ հուշեր ունեմ, բայց ամենաջերմն ու ամենանկարագրելին  իմ տատիկից և պապիկից մնացած հուշերն են: Երբ ես գնում էի գյուղ, որը գտնվում Լոռվա չնաշխարհիկ բնությունում, այնտեղ էին ապրում տատիկս ու պապիկս :Հիշում եմ, թե ինչպես էր պապիկս իր թմբլիկ ձեռքերի մեջ ազնվամորի հյուրասիրում, հիշում եմ, թե ոնց էր տատս իր անմահական ձեռքերով գաթա պատրաստում: Նաև հիշում եմ, թե ինչպես էր տատս օգնում անապահով ընտանիքներին, պապս պատրաստականորեն օգնում հարևաններին: Նրանք ինձ շատ բաներ են սովորեցրել, օրինակ` ինչպես օգտվել սեղանից, հարգել մեծերին և նման ուրիշ բաներ: Ճիշտ է հիմա նրանք մահացել են, բայց նրանց տված բոլոր խրատները դաջվել են գլխիս մեջ, ես շատ եմ սիրում նրանց և միշտ սպասում:

Рубрика: Հայոց լեզու

Առաջադրանքներ

Կատարիր թեստի օրինակի առաջադրանքները։ 

1. Տեքստում լրացրու բաց թողած տառերը և կետադրիր։

Մի օր դղյակի դուռը բացվեց, և այնտեղից դուրս ելավ մի դեռատի պատանի` սրարշավ նժույգի վրա, ընտիր ասպազենով գոտևորված։ Նրա հետևից երկաթյա նիգերը կնքեցին երկփեղկ դարպասը։ Պատանին, վճիտ հայացքը շուրջը ձգելով, խթանեց նժույգը, սլացավ երկնասույզ լեռներով, անդնդախոր ձորերով, ոտք դրեց մարդկային աշխարհը։ Ինչպես մի փետուր, նա ընկավ հողմերի ու հեղեղների ամենակուլ բերանը։ Հյուրընկալվեց վայելքի տաճարներում, խմեց աստղափրփուր գինին, վայելեց խրախճանքներ ու խնջույքներ, անհագուրդ ըմբոշխնեց գեղեցիկ պչրուհիների և ծեքծեքող գեղուհիների սերը։

Այսպես հոսեց կյանքը, ու երբ արծաթազօծվեցին նրա գեղեցիկ գլուխն ու ընչացը, վերադարձավ ու անապաստան ճամփորդի պես բախեց դղյակի դուռը։ Սպասեց, սպասեց, և բացող չեղավ։ Բախեց նա վերստին, բայց, ավաղ, հավիտյան փակ էր դղյակի դուռը, նրան ոչ ոք չէր սպասում։

2. Սրարշավ, կնքեցին, ձգելով, ընչացքը բառերի արմատները գրիր։

 Սրարշավ- սուր + արշավ

Կնքեցին-կնիք

Ձգելով- ձիգ

Ընչացքը- ունչ

3. Տրված բառերը ձևաբանական վերլուծության ենթարկիր։

Մի – անորոշ դերանուն

Դուռը – գոյական, եզակի թիվ, ուղղական հոլով

Այնտեղից – ցուցական դեանուն, բացառական հոլով

Ընտիր – ածական, որակական ածական

Երկաթյա – ածական, հարաբերական ածական

Պատանին – գոյական, եզակի թիվ, ուղղական հոլով

Գինին – գոյական, եզակի թիվ, հայցական հոլով

Ծեքծեքող – բայ, անկախ դերբայ, ենթակայական

Рубрика: Հայոց լեզու

Առաջադրանքներ.

Կատարիր թեստի օրինակի առաջադրանքները։ 

1. Տեքստում լրացրու բաց թողած տառերը և կետադրիր։

Մի օր դղյակի դուռը բացվեց, և այնտեղից դուրս ելավ մի դեռատի պատանի՝ սրարշավ նժույգի վրա, ընտիր ասպազենով գոտևորված։ Նրա հետևից երկաթյա նիգերը կնքեցին երկփեղկ դարպասը։ Պատանին վճիտ հայացքը շուրջը ձգելով խթանեց նժույգը, սլացավ երկնասույզ լեռներով, անդնդախոր ձորերով, ոտք դրեց մարդկային աշխարհը։ Ինչպես մի փետուր՝ նա ընկավ հողմերի ու հեղեղների ամենակուռ բերանը։ Հյուրընկալվեց վայելքի տաճարներում, խմեց աստղափրփուր գինին, վայելեց խրախճանքներ ու խնջույքներ, անհագուրդ ըմբոշխնեց գեղեցիկ պչրուհիների և ծեքծեքող գեղուհիների սերը։

Այսպես հոսեց կյանքը,  ու երբ արծաթազօծվեցին նրա գեղեցիկ գլուխն ու ընչա-քը, վերադարձավ ու անապաստան ճամփորդի պես բախեց դղյակի դուռը։ Սպասեց, սպասեց, և բացող չեղավ։ Բախեց նա վերստին, բայց ավաղ, հավիտյան փակ էր դղյակի դուռը, նրան ոչ ոք չէր սպասում։

2. Սրարշավ, կնքեցին, ձգելով, ընչացքը բառերի արմատները գրիր։

Սրարշավսուր+արշավ

Կնքեցին-կնիք+ել

Ձգելով-ձիգ+ել

Ընչացք-ունչ+ացք

3. Տրված բառերը ձևաբանական վերլուծության ենթարկիր։

Մի – անորոշ դերանուն

Դուռը – գոյական, եզակի թիվ

Այնտեղից – ցուցական դերանուն, բացառական հոլով

Ընտիր – որակական ածական

Երկաթյա – հարաբերական ածական

Պատանին – գոյական, ուղղական հոլով, եզակի թիվ, ի արտ.

Գինին – գոյական, եզ թ., տրակ. հ.

Ծեքծեքող – բայ, անկախ դերբայ, ենթակայական

Վերադարձավ – բայ, սահմանական եղանակ, անցյալ կատարյալ, երրորդ դեմք, եզակի թիվ

Բացող – բայ, անկախ դերբայ, ենթակայական

Ոչ ոք – ժխտական դերանուն

Չէր սպասվում – բայ, սահմանական եղանակ, անցյալ անկատար, ժխտական, երրորդ դեմք, եզակի թիվ

 4. Բառարանի օգնությամբ գտիր հետևյալ բառերի բացատրությունները.

Ամիճ-որսի մատաղ կենդանի
անթացուպ-հենակ, հենացուպ, ցուպ, անթոց, իր, որի վրա հենված քայլում են
կռուփ- Բռունցք, բուռ, (հզվդ.) մուրց, կոշ, կոնծ, (բրբ.) բամբ, բոմբ, բոմւի, գոմբ, դմբուզ, դմբսուկ, բամբաչ, փամբ, կոթ, կոնծ, մուշտ, մուշտա, մուշտի, մուշտու, կմստուկ, բռնխեթ:
ակութ- Կրակարան, կրակատեղ, օջախ, վառարան, քուրա, մանղալ: 2. (ռազմ.) Լցարան:
գեղմ- Նրբաբուրդ ոչխարների ենթաբրդի մազիկների իրար կպած ամբողջական շերտը
գուղձ- Կոշտ, հողակոշտ, բունծ, կունձղ, կոշկոռ, քուց
ամեհի- Անսանձ, սանձակոտոր, սանծազերծ, անզուսպ, վայրագ, կատաղի, մոլեգին, խոլ, խոլական, (հնց.) խստերախ, խստերասան, ստամբակ, խեռ, կարծրերախ:
բռնազբոսիկ-
զգլխիչ- Դյութիչ, գերիչ, հրապուրիչ, թովիչ, հմայիչ, գրավիչ, կախարդիչ, (արևմտՈ.) հանկուցիչ, առինքնող, (հզվդ.) զգլխական, զգլխեցուցիչ:
արգասավոր- Արդյունավոր, բեղմնավոր: Արդյունավետ, բեղուն, արգասավետ, արգասալիր, արգասալից, արգասաբեր, բերրի, արգավանդ, պտղավետ:
ազնավուր-ազնիվ,ազնվական
բագին- Բագնատուն, ատրուշան, մեհյան, կռատուն, կրակատուն, տաճար, զոհարան, զոհանոց, զոհատուն, զենարան, (6զվդ.) բախտանոց, պյուռիոն (հեթանոսականի, Զոհասեղան:
անդաստան- Հանդ, անդ, արտ, դաշտ, արտորայք, ագարակ, (բրբ.) քաշվան, հանդաստան:
խթան- Ազդակ, գործոն, դրդում, գրգիռ, կարթ (կոշկի), մշտուկ.
բավիղ- Լաբիրինթոս

5. Սյունակներից ընտրիր մեկական արմատ և ածանց և վերջածանցավոր բառ ստացիր.

6․

բառակազմ,

17. Գանձարան, հնչեղ, պարծանք, դարձյալ, դրույք, պատահար

18. Ուժեղ, կաթնեղեն, ռամկորդ, կնառյազելի, տենչանք, ազդակ

19. Նրբովին, ազգակեն, մածուն, իրովին, թափոն, շրջուն

20. Օրական, հեռաստան, սիզավետ, խրամատ, գոգնոց, ծանծաղուտ

21. Հավակնոտ, ձեռնոց, մասունք, փլատավածք, վայելուչ, ելուստ

22. Կուսանոց, ջարդոն, տրոփյուն, տիպար, հոնեղ, ակնոց

Կատարիր թեստի օրինակի առաջադրանքները։ 

1. Տեքստում լրացրու բաց թողած տառերը և կետադրիր։

Մի օր դղյակի դուռը բացվեց, և այնտեղից դուրս ելավ մի դեռատի պատանի՝ սրարշավ նժույգի վրա, ընտիր ասպազենով գոտևորված։ Նրա հետևից երկաթյա նիգերը կնքեցին երկփեղկ դարպասը։ Պատանին վճիտ հայացքը շուրջը ձգելով խթանեց նժույգը, սլացավ երկնասույզ լեռներով, անդնդախոր ձորերով, ոտք դրեց մարդկային աշխարհը։ Ինչպես մի փետուր՝ նա ընկավ հողմերի ու հեղեղների ամենակուռ բերանը։ Հյուրընկալվեց վայելքի տաճարներում, խմեց աստղափրփուր գինին, վայելեց խրախճանքներ ու խնջույքներ, անհագուրդ ըմբոշխնեց գեղեցիկ պչրուհիների և ծեքծեքող գեղուհիների սերը։

Այսպես հոսեց կյանքը,  ու երբ արծաթազօծվեցին նրա գեղեցիկ գլուխն ու ընչա-քը, վերադարձավ ու անապաստան ճամփորդի պես բախեց դղյակի դուռը։ Սպասեց, սպասեց, և բացող չեղավ։ Բախեց նա վերստին, բայց ավաղ, հավիտյան փակ էր դղյակի դուռը, նրան ոչ ոք չէր սպասում։

2. Սրարշավ, կնքեցին, ձգելով, ընչացքը բառերի արմատները գրիր։

Սրարշավսուր+արշավ

Կնքեցին-կնիք+ել

Ձգելով-ձիգ+ել

Ընչացք-ինչ+ացք

3. Տրված բառերը ձևաբանական վերլուծության ենթարկիր։

Մի – անորոշ դերանուն

Դուռը – գոյական, եզակի թիվ

Այնտեղից – ցուցական դերանուն, բացառական հոլով

Ընտիր – որակական ածական

Երկաթյա – հարաբերական ածական

Պատանին – գոյական, ուղղական հոլով, եզակի թիվ

Գինին – գոյական, հայց

Ծեքծեքող – բայ, անկախ դերբայ, ենթակայական

Վերադարձավ – բայ, սահմանական եղանակ, անցյալ կատարյալ, երրորդ դեմք, եզակի թիվ

Բացող – բայ, անկախ դերբայ, ենթակայական

Ոչ ոք – ժխտական դերանուն

Չէր սպասվում – բայ, սահմանական եղանակ, անցյալ անկատար, ժխտական, երրորդ դեմք, եզակի թիվ

 4. Բառարանի օգնությամբ գտիր հետևյալ բառերի բացատրությունները.

Ամիճ-որսի մատաղ կենդանի
անթացուպ-հենակ, հենացուպ, ցուպ, անթոց, իր, որի վրա հենված քայլում են
կռուփ- Բռունցք, բուռ, (հզվդ.) մուրց, կոշ, կոնծ, (բրբ.) բամբ, բոմբ, բոմւի, գոմբ, դմբուզ, դմբսուկ, բամբաչ, փամբ, կոթ, կոնծ, մուշտ, մուշտա, մուշտի, մուշտու, կմստուկ, բռնխեթ:
ակութ- Կրակարան, կրակատեղ, օջախ, վառարան, քուրա, մանղալ: 2. (ռազմ.) Լցարան:
գեղմ- Նրբաբուրդ ոչխարների ենթաբրդի մազիկների իրար կպած ամբողջական շերտը
գուղձ- Կոշտ, հողակոշտ, բունծ, կունձղ, կոշկոռ, քուց
ամեհի- Անսանձ, սանձակոտոր, սանծազերծ, անզուսպ, վայրագ, կատաղի, մոլեգին, խոլ, խոլական, (հնց.) խստերախ, խստերասան, ստամբակ, խեռ, կարծրերախ:
բռնազբոսիկ-
զգլխիչ- Դյութիչ, գերիչ, հրապուրիչ, թովիչ, հմայիչ, գրավիչ, կախարդիչ, (արևմտՈ.) հանկուցիչ, առինքնող, (հզվդ.) զգլխական, զգլխեցուցիչ:
արգասավոր- Արդյունավոր, բեղմնավոր: Արդյունավետ, բեղուն, արգասավետ, արգասալիր, արգասալից, արգասաբեր, բերրի, արգավանդ, պտղավետ:
ազնավուր-ազնիվ,ազնվական
բագին- Բագնատուն, ատրուշան, մեհյան, կռատուն, կրակատուն, տաճար, զոհարան, զոհանոց, զոհատուն, զենարան, (6զվդ.) բախտանոց, պյուռիոն (հեթանոսականի, Զոհասեղան:
անդաստան- Հանդ, անդ, արտ, դաշտ, արտորայք, ագարակ, (բրբ.) քաշվան, հանդաստան:
խթան- Ազդակ, գործոն, դրդում, գրգիռ, կարթ (կոշկի), մշտուկ.
բավիղ- Լաբիրինթոս

5. Սյունակներից ընտրիր մեկական արմատ և ածանց և վերջածանցավոր բառ ստացիր.

6․

բառակազմ,

17. Գանձարան, հնչեղ, պարծանք, դարձյալ, դրույք, պատահար

18. Ուժեղ, կաթնեղեն, ռամկորդ, կնառյազելի, տենչանք, ազդակ

19. Նրբովին, ազգակեն, մածուն, իրովին, թափոն, շրջուն

20. Օրական, հեռաստան, սիզավետ, խրամատ, գոգնոց, ծանծաղուտ

21. Հավակնոտ, ձեռնոց, մասունք, փլատավածք, վայելուչ, ելուստ

22. Կուսանոց, ջարդոն, տրոփյուն, տիպար, հոնեղ, ակնոց

Рубрика: Հայոց լեզու

Գործնական աշխատանք

1․Լրացրու բաց թողած տառերը և կետադրիր։
Գարուն է մեկն այն անհամար գարուններից, որ զարդարել էին երկիրը և որոնցից հարյուրը ապրեց երջանկության ու տխրության բանաստեղծը աշխարհահռչակ Սաադին։ Առավոտ վաղ զարթնեց նա իջավ պարտեզ նորից լսելու հավքերի երգը և նորից տեսնելու գարնան հրաշքը։ Նայեց Շիրազի դաշտին գարնան շնորհներով ու վարդերով պճնված որ վաղորդայնի նիրհն էր առնում պարուրված ճերմակաթույր շղարշներով։ Նստեց ծածկած հասմիկի թփի տակ Սպահանի գորգի վրա և դողդոջուն մատներով բռնեց վարդենու այդ գիշեր փթթած բողբոջը մոտեցրեց դեմքին։ Սիրո կրակով թրթրուն հովը վարդերի ականջին կուսական շնչով սեր էր շշնջում որ բերել էր հեռավոր սոխակներից։
Աշխարհը վետվետում է անվխաճան ու սիրավառ արբեցումով հիշեց Սաադին իր խոսքերը ականջը հավքերի երգին և սպիտակ գլուխը կարմրափթիթ վարդերի մեջ թաղած։

2․Տեքստից գտիր հանրահայտ, թռչուն, զարդարված, առավոտ, սյուք, ունկ բառերի հոմանիշները։

Հանրահայտ աշխարհահռչակ

Թռչուն հավք

Զարդարված պճնված

Առավոտ վաղ

Սյուք թրթրուն

Ունկ լսել

3․Գտիր մեկ բառ, որ լինի արմատ+հոդակապ+արմատ կառույցի։

Աշխարհահռչակ

3․Գտիր մեկ ածանցավոր բառ։

Հեռավոր

4․Տեքստից գտիր մեկական ա ներքին և ան արտաքին հոլովների ենթարկվող բառ։

 Ա ներքին երջանկության

ան արտաքին- գարնան

5․Գտիր տեքստի բաղադրյալ ստորոգյալները։

զարդարել էին, ապրեց, զարթնեց, իջավ, լսելու, տեսնելու, Նայեց, առնում էր, Նստեց, բռնեց, մոտեցրեց, շշնջում էր, բերել էր, վետվետում է, հիշեց.

Рубрика: Հայոց լեզու

Արցախյան պատերազմի ընթացքում կրթահամալիրի օգնությունը.

Մեր կրթահամալիրը, Արցախյան պատերազմի ընթացքում շատ է օգնել զինվորներին։ Առաջինը այն, որ Ղարաբաղից եկած երեխաներին կրթահամալիրը հնարավորություն է տվել սովորել մեր դպրոցում։ Մեր կրթահամալիրը զինվորներին օգնել է ամեն կարիքավոր բաներով` քնապարկերով, ուտելիքով , հեռադիտակ, քնապարկ, զինվորական համազգեստներ, արկղերով և այլն։

Рубрика: Հայոց լեզու, Գրականություն

«Մխիթարյաններ և Սեբաստացիներ»

1.Ի՞նչ դժվարություններ է ունեցել Սեբաստացին բառարանը կազմելիս,  ինչո՞ւ է պատրաստել  այս  բառարանը, ի՞նչ  բովանդակությամբ:

Հայ բառարանագրական բազմաթիվ ու բազմապիսի հուշարձանների ﬔջ իր բացառիկ տեղն ունի «Նոր բառագիրք հայկազեան լեզուի» անվանումը կրող բառարանը, որ հայագիտության ﬔջ սովորաբար կոչվում է պարզապես «Հայկազյան բառարան»։ Հայ հին մատենագրության՝ իր ժամանակին հայտնի ձեռագիր ու տպագիր հուշարձանների լիակատար բառագանձն ամփոփող, իր դարաշրջանի համար գիտական աﬔնաբարձր մակարդակով կազմվաձ բառարանն է դա, որ անա140 տարի շարունակ եղել է հայագիաությամբ զբաղվողների ուղեցույցն ու ուսուցիչը՝ գրաբար լեզվի իմացության, հայոց լեզվի բառագիտական հետազոտությունների և, առհասարակ, հայագիտական ուսուﬓասիրությունների մարզում։ Ու ղիղ կես դար է տևել «Հայկազյան բառարանի» կազմությունը հիսուն տարիների ընթացքում բառարանի երեք հեղինակները՝ Գաբրիել Ավետիքյանը(1750-1827), Խաչատուր Սյուրﬔլյանը (1751-1827), Մկրտիչ Ավգերյանը(1762-1854) ﬔղվաջան աշխատանքով, ﬕաբանության Մխիթարյան մատենադարանում եղաձ մոտ1000 ձեոագիր հուշարձանների և հայ հին մատենագրության այն ժամանակ տպագրված մատյանների բառաքաղությամբ,  հնագույն աղբյուրներից ﬕնչև նոր ժամանակների գրչագրական տարբերակների հաﬔմատությամբ ու բառաքննական ուսուﬓասիրություններով, կազﬔլ են ﬕ ընդարձակ բառարան, որ ինչպես ներածության կամ «Նախադրանքի» ﬔջ է, բաղկացած Էր 12 ձեռագիր հատորներից (109 հազար բառ) ։ Բայց ինչ որ կարողացել էին անել հեղինակներն իրենց անդուլ աշխատանքով, չկարողացավ հրատարակել ﬕաբանությունը, և ոչ էլ՝ հայ հասարակայնությունը։ Ամբողջ ձեռագիր աշխատության հրատարակության ծախսերն այնքան ﬔծ էին, որ ստիպված եղան հիսուն տարվա, ընթացքում հավաքածու մշակած նյութը  համառոտել և ամփոփել ﬕայն երկու հատորում(51 հազար բառ) ։ Այդ երկհատորյակն է, ահա, որ հրատարակվեց1836-1837 թվականներին և այսօր էլ ﬓում է որպես գրաբարի ընդարձակագուն և անփոխարինելի բառարան։Բառարանի ﬔծ արժեքը աﬔնից առաջ պայմանավորված է բանասիրական, բառաքննական ու լեզվաքննական այն խորահմուտ աշխատանքով, որ կատարել են հեղինակները: Հայտնի է, որ հայ մատենագրության ﬔզ հասած ձեռագիր որոնց հուշարձաններում շատ ու շատ բառեր ունեն զանազան գրային տարբերակներ), աղճատուﬓեր, ճշգրտուﬓերը՝ տվյալների հիման վրա,  առաջնահերթ խնդիր էր։ Այդպիսի աշխատանք արդեն կատարել էր Մխիթար Սեբասաացին իր «Բառգիրք հայկազեան լեզուի» երկհատորյա բառարանի առաջին  հատորում(Վենետիկ, 1749) ։

Սակայն հենց ինքը՝ Մխիթար Սեբաստացին առաջաբանում գտնում է, որ իր օգտագործած մատենագրական աղբյուրները բավական չեն գրաբարի լիակատար կազﬔլու համար, և հանձնարարում է իր հաջորդներին՝ հայտնաբերվող նոր աղբյուրների հիման վրա լրացնել իր գործը, նորանոր վկայություններով ճշգրտել այն աﬔնը, ինչ որ ինքը հնարավորություն չի ունեցել անելու, և դրանով իսկ ստեղծել գրաբարի ամբողջ բառապաշարը ճշգրտորեն արտացոլող բառարան։ Բայց լոկ նոր աղբյուրների օգտագործումը դեռևս բավական չէր այդպիսի բառարան կազﬔլու համար։ Դրա համար աﬔնից առաջ անհրաժեշտ  էր լեզվաքննական հետազոտությամբ պարզել գրաբարի իսկական պատկերը ներկայացնող մատենագրական հուշարձանները և դրանք տարբերել հետին, «ռ ա մ կ ա բ ա ն ո ւ թ յ ո ւ ն ն ե ր ո վ» և օտարաբանություններով խըճողված լեզվով մատենագրական աղբյուրներից։ Իսկ այդպիսի բնութագրության համար էլ անհրաժեշտ էր լեզվական բազմակողմանի հետազոտություն այն բոլոր աղբյուրների, Որոնք օգտագործվում էին։Եվ Ինչպես ցույց է տալիս այդ հետազոտությունների համառոտ ամփոփումը, Որ զետեղված է «Նախադրանքի» ﬔջ, Հեղինակներն իրոք կարողացել են լիովին կողﬓորոշվել գրաբարալեզու մատենագրական աղբյուրների լեզվական բնութագրությունների ﬔջ, հիﬓականում ճիշտ են գնահատել ﬔր հին մատենագրության հուշարձանների լեզուն, որ և բառարանի ﬔջ տեղ գտած բառերի ու նրանց տարբերակների(տարբեր գրչությունների, սխալագրությունների, հին և նոր ձևերիր և այլնի ) գնահատման հիմքն է հանդիսացել:

2.Գրիր Մխիթարյան միաբանության զինանշանի բացատրությունը:

01_48

Մխիթարյան միաբանության զինանշանը շատ բանի մասին  է պատմում: Այն վահանի նման է, որի կենտրոնում կա խաչ: Խաչի ծայրերին կան տառեր Ո.Կ.Վ.Ա., դրանք  << Որդի Կույսի Վարդապետ Ապաշխարության>> նախադասության սկզբնատառերն են: Խաչի չորս անկյուններում կան չորս առարկաներ, որոնք խորհրդանշում են վանականի հոգևոր ճամփորդությունը և բնորոշ են  առաքյալի կյանքին` կրակ, զանգ, վարդապետի գավազան և բաց գիրք: Քանի որ իրական  Մխիթարյան միաբանը իր սրտում միշտ վառ է պահում աստվածային սիրո կրակը և երբ պահանջվում է հնազանդվել, նա իրականացնում է իր առաքելությունը` քարոզելու Հիսուսի ավետարանը:

3. Մխիթար Սեբաստացի, Բառգիրք Հայկազեան լեզուի (Վենետիկ 1749թ.)

Սահակ Ճեմճեմյանն իր գրքում ջանում է որքան հնարավոր է մանրամասն ներկայացնել Մխիթար Սեբաստացու բառարանաստեղծական աշխատանքի եղանակը: Նա գրում է, որ Միաբանության Մայրավանքի դիվանում պահվում է բառարանի սևագիր օրինակների մի ծրար, որի պարունակությունը թույլ է տալիս բաժանելու աշխատանքի ուղղությունը երեք խմբերի.
ա) Մխիթար Աբբահոր ինքնագիր օրինակը. աշխատանքային այս սաղմնային փուլում նա հիմնականում տվել է Աստվածաշնչում հանդիպող հասարակ անունների` գոյականների բացատրությունները` աստվածաշնչյան վկայություններով և հետևաբար` տալով միայն բառերի այն իմաստները, որոնցով դրանք գործածված են Աստվածաշնչում:
բ) Բառգիրք նախնեաց մատենագրութեան. աշխատանքային այս փուլում Մխիթարը հավաքել է Խորենացու, Նարեկացու, Լաբրոնացու, Դավիթ Անհաղթի, Գրիգոր Արծրունու, Ոսկեբերանի, Ագաթանգեղոսի և այլ պատմիչների, գրողների և մատենագիրների գործերում հանդիպող բառերը: Այս փուլի ընթացքում չեն կրկնվել առաջին փուլում հավաքված բառերը:
գ) Բառգիրք Սուրբ Գրքի. այստեղ հավաքված են միայն Աստվածաշնչի բառերը, որոնք ունեն ավելի ճոխացված մեջբերումներ և բացատրություններ:

Սահակ Ճեմճեմյանը նշում է, որ այս ամենով հանդերձ, Հայկազյան բառարանի հիմնական աղբյուրը յոթ լեզվով գրված Ս. Գիրքն է եղել, որի մեջ եղած բառերի քննությունը և հայերեն օրինակների հետ համեմատությունը ավելի արժանահավատ է դարձրել բառերի բացատրությունները:
Մխիթարի համար մեծ օգնություն է եղել նաև 1620թ տպագրության Կալեպինո Ամբրոսիոյի «Յոթ լեզուների բառարանը»: Ուսումնասիրելով տարբեր լեզուներից հայերենի փոխառությունները` Մխիթար Սեբաստացին ջանացել է տալ այդ նոր բառերի ստուգաբանական, գիտական բացատրությունները:
Իր Հայկազյան բառարանում Մխիթարը զետեղեց նաև տարբեր քարտեզներ, որոնք բառարանը ավելի հանրագիտարանային դարձրեցին:

Рубрика: Հայոց լեզու

Գյուրջինյան հարցարան-8.

4. Լրացրու՝ ղղ կամ ղ տառերը:

Ուղղահայաց, գործուղում, ուղարկել, ուղղակի, ուղեբեռ ուղեվճար, ուղղաձիգ, ուղղագրություն:

5. Ո՞ր բառը հոմանիշ չէ վախենալ բային:

 պատկառել.

6. Այս նախադասություններում գործածված հանդերձներ-ն ի՞նչ են նշանակում:

ա. նշանակում է հագուստ.

բ. նշանակում է միասին.

7. Գրի՛ր տվյալ գոյականների սեռական հոլովը:

ա. եղևնի-եղևնու

բ. առավոտ-առավոտվա

գ. լուսամուտ-լուսամուտի

դ. ցուրտ-ցրտի

8. Ո՞ր դերանվան տեսակն է սխալ գրված:

 երբ-հարաբերական.

9. Ձևաբանորեն վերլուծի՛ր այս դերանունները:

ա. ինձ-ինձնից, ինձնով, ինձանում.

բ. իր-իրենից, իրենով, իրենում.

10. Մանավանդ բառն ի՞նչ վերաբերական է:

 սաստկական.

11. Դեմ դիմաց գրի՛ր հատվածում գործածված հոմանիշ երկբայական վերաբերակները:

 ասես-կարծես.

12. Տրված կապակցությունների թավ գրված բաղադրիչները՝ ո՞ր խոսքի մասին են պատկանում:

ա. Լուսամուտիս առաջ-տեղի մակբայ.

բ. դրա վրա-պարագայի մակբայ.

13. Երկրորդ նախադասությունից դուրս գրի՛ր ժամանակի պարագաները:

ա. առավոտ

բ. ձմռանը

14. Կապույտ գրված նախադասությունն ի՞նչ է, ի՞նչ շարադասություն ունի:

 շաղկապ, բայ, տեղի պարագա.

15. Փոխի՛ր ուղղակի խոսքի շարադասությունը:

 մոտենում էի լուսամուտիդ, երբ…:

16. Եղևնին ժպտում էր ինձ նախադասության մեջ ոճական ի՞նչ երևույթի հետ գործ ունենք:

17. Վախում եմ ձևը ճի՞շտ է:

 ոչ.

Рубрика: Հայոց լեզու

Գյուրջինյան հարցարան-8.

18. Ո՞ր բառը հոմանիշ չէ համակել բային:

 պարուրել.

19. Ո՞րը հոմանիշ չէ սարսափելի բառին:

 ահաբեկել.

20. Բուք նշանակում է «ձնախառն սաստիկ քամի»: Կարո՞ղ ենք ասել, որ այն հոմանիշ է քամի բառին:

21. Ո՞ր բառը դերանուն չէ:

 ահա.

22. Ձևաբանորեն վերլուծի՛ր կապույտ գրված բառերը:

ա. նայելով-անորոշ դերբայ, գործիական հոլով, եզակի թիվ

բ. ժպտում էի-բայ, առաջին դեմք, անցյալ ժամանակ

գ. չի վախենում-եզակի թիվ, երրորդ դեմք, ժխտական դերբայ,

դ. քամուց-գոյական, իրանիշ, հասարակ, եզակի, բացառական հոլով,

ե. ու-շաղկապ

զ. մի-դերանուն

է. ձմռան-գոյական, հասարակ, եզակի, իրանիշ, սեռական հոլով,

23. Իրոք բառն ի՞նր վերաբերական է:

 հաստատական.

24. Ինչպիսի դերանունը գործածիր նախադասության մեջ:

ա. հարցական հնչերանգով-Ինչպիսի՞ խաղեր եք ցանկանում:

բ. բացականչական հնչերանգով-Ինչպիսի՜ օրերն դեռ առջևում:

25. Տրված բառերը նախադասության մեջ ի՞նչ անդամ են:

ա. հերոս է-կոչական

բ. ուրախ-ածական

գ.զգացում-գոյական

26. Ո՞րերոդ նախադասությունն է բարդ ստորադասական:

 առաջին.

27. Երկրորդական նախադասությունն ի՞նչով է կապակցվել գլխավոր նախադասությանը:

՝ բութ նշանով:

28. Ըստ հեղինակի մարդն ինչպիսի՞ն պիտի լինի:

Ըստ հեղինակի մարդ չպետք է վախենա դժվարություններից: Եվ եթե մեզնից մեկը լինի անվախ, ապա մենք պետք է ընդօրինակ ենք նրան:

29. Գրական հայերենում ո՞ր ձևն է ճիշտ:

 Նա համարձակ չէ.

Рубрика: Հայոց լեզու

Զապել Եսայան. Կենսագրություն

Զապել Եսայանը ծնվել է 1878 թվականի փետրվարի 4-ին Կ․ Պոլսի Սկյուտար թաղամասում։ Նախ ուսանել է մասնավոր դպրոցում, ապա սովորել ու ավարտել է Սկյուտարի Սուրբ Խաչ վարժարանը: 1892 թվականին մեկ տարի աշակերտել է Արշակ Չոպանյանին1895 թվականի դեկտեմբերին մեկնել է Փարիզ, որտեղ մասնակցել է Լուսինյանի բառարանի կազմմանը իբրև խմբագիր-սրբագրիչ, ունկնդրել Սորբոնի համալսարանի և Կոլեջ դը Ֆրանսի դասընթացները (գրականության ու փիլիսոփայության ճյուղերը):

1900 թվականին Զապելն ամուսնացել է նկարիչ Տիգրան Եսայանի (1874–1921) հետ: Փարիզում աշխատակցել է հայկական և ֆրանսիական պարբերականների, հայերեն ու ֆրանսերեն լեզուներով գրել է բազմաթիվ հոդվածներ, արձակ քերթվածներ, պատմվածքներ, վիպակներ, կատարել թարգմանություններ: Ֆրանսիական ու արևմտաեվրոպական, ռուս մշակույթի և գրականության, անտիկ աշխարհի արվեստի քաջ գիտակ, գրական հասարակայնության կողմից ճանաչված ու սիրված Զապել Եսայանը 1902 թվականին վերադարձել է Կ. Պոլիս և շարունակել ստեղծագործական, գրական-հասարակական բեղմնավոր գործունեությունը:

1905 թվականին՝ սուլթան Աբդուլ Համիդի դեմ կատարված մահափորձից հետո, սկսվում է սոցիալական, ազգային-քաղաքական ճնշման, հալածանքների շրջան, և նա ստիպված մեկնում է Փարիզ ու այնտեղ ապրում մինչև 1908 թվականը՝ օսմանյան սահմանադրության հռչակումը: 1905-1907 թվականներին Զ. Եսայանը հրատարակում է «Սկյուտարի վերջալույսներ», «Կեղծ հանճարները», «Հլուները և ըմբոստները» ու «Շնորհքով մարդիկ»:

Զապէլ Եսայեան.jpg

Հայոց ցեղասպանություն․ մինչև 1915 թվականը

1909 թվականի ապրիլին երիտթուրքերն Ադանայում կազմակերպում են հայերի կոտորած, որին զոհ է գնում շուրջ 30.000 մարդ: Հայ մտավորականներից, գրողներից ու գործիչներից կազմվում են պատվիրակություններ, որոնք մեկնում են աղետի վայրերը: Նրանց թվում էր նաև Զապել Եսայանը, ով շուրջ երեք ամիս լինում է ԱդանաՄերսինՍիսՕսմանիե և այլ բնակավայրերում, լսում կոտորածների ականատես մարդկանց, գրում հոդվածներ, գեղարվեստական մի շարք գործեր: Կիլիկիայի հայության մեծ ողբերգությունը, մասնավորապես, նկարագրել է «Ավերակներուն մեջ» գրքում, «Անեծքը» վիպակում, «Նոր հարսը» և «Սաֆիե» պատմվածքներում, որոնք բոլորն էլ հրատարակել է 1911 թվականին:

Զապել Եսայանը 1910 թվականին մեկնել է Փարիզ: Հոր ծանր հիվանդության պատճառով 1911 թվականին վերադարձել է ծննդավայր, այնտեղ մնացել մինչև 1914 թվականին մայիսը: Այնուհետև կրկին մեկնել է Փարիզ, սակայն Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին վերադարձել է Կ. Պոլիս: 1914 թվականին այստեղ հրատարակվում է արձակագրուհու «Երբ այլևս չեն սիրեր» ժողովածուն:

1915 թվականի ապրիլի 24-ի գիշերն աքսորի ենթակա հայ մտավորականներից միակ կինը, ում անունը գրված է եղել նախապես կազմված ցուցակում, Զ. Եսայանն է: Դիպվածով մազապուրծ Հայոց ցեղասպանությունից՝ շուրջ երեք ամիս փախստականի կյանք է վարել, ապա մեկնել է Բուլղարիա, Ռումինիա, իսկ 1915 թվականի վերջին՝ եկել Կովկաս: